Wikia


De provincie Wiedsoage (uitspraak: ['ʋi:tsɔːj]) is de zuidelijkste van Issel en bestaat uit het gelijknamige eiland en kleinere bewoonde en onbewoonde eilanden. In de provincie wonen bijna twee miljoen mensen. Grootste stad is de hoofdstad Langheul. Meer dan de helft van de Wiedsoagers woont in Langheul of één van z'n voorsteden.

LandschapEdit

VK 628.jpg

Landschap in de buurt van Nearwidarkryt

Het hoofdeiland Wiedsoage is groot en heeft verschillende landschappen die onderling erg verschillen. Ook de bevolkingsdichtheid verschilt sterk per regio: het noorden is zeer verstedelijkt, het zuidwesten relatief landelijk en het zuidoosten praktisch onbewoond.

Het hoogste punt van Wiedsoage is de Mangleaw, de groene heuvel die tegenwoordig wordt omringd door de bebouwing van Langheul en Boffeton. Deze "berg" is 269 meter hoog. In het heuvelachtige noorden ontspringen enkele beekjes die smalle dalen hebben uitgesleten. Het landschap heeft daardoor, ondanks de weinig spectaculaire hoogte, een heel stevige glooiing die ook in het centrum van Langheul goed merkbaar is.

Het zuidwesten van de provincie is vlak en moerassig. De landschappen zijn open: men kan hier kilometers ver kijken. De bewoning concentreert zich hier vooral op hogere zandruggen of kunstmatig opgehoogde stukken land die diek (dijk) of houl genoemd worden. In deze streek vindt men de typische ondiepe veenplassen, de wieda, waaromheen zich de wieddurpir (wijdddorpen) uitstrekken (zie onder). Tegenwoordig zijn op ontgonnen en drooggemalen stukken grond forensensteden ontstaan, en wordt een deel van de ontginningen gebruikt voor intensieve landbouw; toch blijft een belangrijk deel van het oorspronkelijke landschap behouden omdat het door de regering wordt beschermd.

In het zuidoosten strekt zich een groot en nagenoeg onbewoond duingebied uit,Noloage. Aan de rand van dit duingebied bevindt zich sinds de jaren 80 de internationale luchthaven: Ourseaed Flyjhefa Noloage. Een deel van het duingebied wordt sindsdien verstoord door vliegtuiglawaai. Niettemin blijft het een voor natuurliefhebbers interessant gebied, vooral omdat het dynamisch is: er komen nog steeds nieuwe duinen bij en er verdwijnen er ook. Omdat de duinen hier niet als kustverdediging dienen worden wind en water alle vrijheid gegund.

BewoningEdit

Het noorden van Wiedsoage is dichtbevolkt en stedelijk, de rest van de provincie heeft het landelijke karakter min of meer weten te behouden.

Langheul en voorstedenEdit

Boffeton-Nord.JPG

De flats in Boffeton-Nord, met de trambaan

Langheul is de grootste stad van Issel. Binnen de stadsgrenzen wonen zo'n 830.000 mensen. De agglomeratie is echter nog veel groter, al zijn de grenzen ervan niet onomstreden. Belangrijkste voorstad is Boffeton, dat al in de 18e eeuw een uitvalsbasis werd voor de Langheulse upper class: aan de westkust van Boffeton verrezen toen villa's en landhuizen. Het stadscentrum zelf is klein en onbetekenend, maar heeftwel veel van zijn charmes kunnen behouden. De rest van Boffeton oogt vrij monotoon. Boffeton-Nord is een wijk met veel flats die dichter bij Langheul ligt dan bij het historische Boffeton, en ook door de Langheulse tram wordt aangedaan.

De agglomeratie wordt doorsneden door de L1, die hier niet uit 2x3 rijbanen bestaat, maar uit 2x3+2x2. De weg is namelijk onderverdeeld in een doorgaande weg, gewoon L1 genoemd, die maar twee keer verbonden is met de "stadsbaan", de L1-H, die uit 2x2 rijstroken bestaat en meerdere op- en afritten heeft. Het voordeel van dit systeem is dat het doorgaande verkeer naar de bruggen (richting Kleif) en het vliegveld nauwelijks hinder ondervindt van het drukke verkeer in de agglomeratie zelf. Het openbaar vervoer in de agglomeratie wordt door de metro van Langheul en diverse bus- en tramdiensten georganiseerd.

DorpenEdit

VK 612.jpg

Jêrshoulem, een dorp op een houl

Het zuidwesten van Wiedsoage moet de eerste mensen die er kwamen een bijzonder desolate aanblik gegeven hebben. Het is een lege vlakte, doorsneden met kreken en brede plassen, die niet door rivieren of bronnen bevochtigd werden, maar door de zee. Tijdens stormen spoelde de zee hier over het land en konden landdieren zich enkel op de hogere delen terugtrekken.

De oudste dorpen zijn op de kleine heuvels (houla) gesticht. De mensen leefden van garnalen, kokkels en de zeevisserij. In het gebied groeiden eetbare groenten als zeekraal. Door deze producten te cultiveren ontstond hier een uniek cultuurlandschap: in plaats van de kwelders in te polderen en geschikt te maken voor de veeteelt, investeerde men hier juist in de bestaande rijkdommen en werden zeekraal, garnalen, kokkels en later ook palingen belangrijke exportproducten van deze regio. Wel werd het land aan vernieuwde inzichten aangepast: tussen de houla werden verhoogde wegen (dieka, dijken) aangelegd die de handelswegen van het gebied werden. De bebouwing kon zich nu langs linten ontwikkelen.

WI01.JPG

Ny-Pejem, een typisch wieddurp

Iets verder landinwaarts waren er grote veengebieden, die de kwelders langs de kust in zekere zin voor de buitenwereld afsloten. Met de bloei van Langheul werd het zinvol deze veengebieden ook te ontginnen en ontstond er turfwinning. De veenplassen die hierdoor ontstonden bleken ideaal voor de gecontroleerde palingvangst en rond deze ondiepe meren (wieda) ontstonden ringvormige dorpen, die krita of wieddurpa worden genoemd. Het landschap dat nu ontstond geldt als prototypisch voor Wiedsoage, zodat het eiland er zijn latere naam aan kon ontlenen.

Het zuidwesten van Wiedsoage bestaat dus uit kelders langs de kust, met daar op de houla en langs de dieka dorpen, en ontgonnen laagveengebieden in het binnenland, met de kenmerkende wieddurpa. In het zuidoosten vindt men nog enkele duindorpen, maar het duingebied is toch grotendeels onbewoond.

De nieuwe forensenstedenEdit

In de 19e eeuw zijn veel veenmeren drooggemalen om landbouwgrond te bieden. Deze gronden waren vaak eigendom van de stad Langheul, die hier een eigen "graanschuur" wilde inrichten. Dat mislukte.

In de jaren zestig en zeventig zijn veel van deze polders door Langheul gebruikt om er forensensteden aan te leggen, naar de mode van die tijd: stedelijk wonen in het buitengebied, op korte afstand van werk en vertier. Zo ontstonden steden alsTwisk, Swêrlej en Fest, maar ook Marston en Felang, gelegen in een vergelijkbaar landschap in de provincie Kleif.

Deze nieuwe steden drukken zwaar op het omringende platteland: snelwegen, bedrijventerreinen, nieuwe woonwijken en recreatieparken dijen alsmaar uit. Sinds de jaren tachtig wordt daarom het oude platteland meer en meer beschermd en is besloten geen nieuwe forensensteden meer te stichten.

EconomieEdit

Het zwaartepunt van de Wiedsoagse economie ligt duidelijk in en rond Langheul. De stad beschikt over een moderne zeehaven, belangrijke industrieën, hoofdkantoren, opleidingsinstituten, winkelcentra enzovoort. Het is het financiële hart van Issel. Van groot belang is verder de internationale luchthaven van Noloage, in het zuidoosten. Het platteland is vooral belangrijk voor de primaire sector: visvangst (paling, kokkels, garnalen) en de winning van luxe groenten (zeekraal, zeewier) dragen hier bij aan de welvaart van Wiedsoage.

DialectEdit

Het dialect van Wiedsoage wijkt af van de andere West-Isselse dialecten, zoals die gesproken worden op Kleif en Lense. De lange uitspraak van de korte a (laang i.p.v. lang, land), en de uitspraak van sj voor zowel tj- als sk- gelden als typisch voor dit gebied, en vooral het laatste fenomeen kan leiden tot komische verhaspelingen: het Standaardisselse jen tjêl siet skeal (die kerel daar ziet scheel) kan in sommige gevallen klinken als sjen sjêl sjet sjêl, waarbij moet worden opgemerkt dat niet alle dialecten sjet voor "ziet" kennen.

Het dialect van Langheul neigt meer naar de andere West-Isselse dialecten, maar heeft wel de sj- en lange aa van het Wiedsoagers. Zowel voor het Langheuls als voor de meer afwijkende dialecten geldt dat de grammaticale verschillen tussen dialect en standaardtaal minimaal zijn.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Around Wikia's network

Random Wiki